Rehber · ücretsiz

Bloom Taksonomisi Fiil Sözlüğü

Bloom taksonomisi fiilleri, öğrenme çıktısında öğrenciden hangi zihinsel işlemin beklendiğini gösterir. Bilişsel alanda altı basamak vardır: hatırlama (tanımlar, listeler), anlama (açıklar, özetler), uygulama (hesaplar, uygular), çözümleme (analiz eder, ilişkilendirir), değerlendirme (eleştirir, gerekçelendirir) ve yaratma (tasarlar, geliştirir). Her çıktıda tek fiil kullanılır ve fiilin basamağı, çıktıyı ölçecek sorunun düzeyini belirler.

229 ölçülebilir fiil
İngilizce karşılıklar
Basamağa uygun ölçme araçları
26 kullanılmaması gereken fiil

Bilişsel alan · Yenilenmiş Bloom (Anderson ve Krathwohl, 2001)

Altı basamak ve ölçülebilir fiiller

Her basamakta önce çekirdek fiiller, ardından geniş listedeki fiiller yer alır. Çekirdek fiiller en sık kullanılan ve en az yanlış anlaşılan fiillerdir. Parantez içindeki İngilizce karşılıklar ders bilgi paketinin İngilizce sürümünde kullanılır.

Hatırlama Remember

Bilgiyi olduğu gibi geri çağırır. Öğrenci bilgiyi tanır ya da hatırlar; onunla bir işlem yapmaz.

Uygun ölçme: Çoktan seçmeli, eşleştirme, boşluk doldurma, kısa cevap

Çekirdek fiiller 15

adlandırırname
alıntılarcite
belirtirstate
bulurlocate
etiketlerlabel
eşleştirirmatch
hatırlarrecall
kaydederrecord
listelerlist
sayarenumerate
seçerselect
sıralarorder
tanımlardefine
tanırrecognize
tekrarlarrepeat

Geniş liste 9

altını çizerunderline
alıntı yaparquote
anımsarrecall
belirleridentify
ezberden söylerrecite
geri çağırırretrieve
işaretlermark
yeniden anlatırretell
yinelerreiterate

Örnek çıktı: Hücrenin temel organellerini ve görevlerini listeler.

Anlama Understand

Bilginin anlamını kavrar. Öğrenci bilgiyi kendi ifadesiyle yeniden kurar, örneklendirir, yorumlar.

Uygun ölçme: Kısa yanıtlı ve açık uçlu sorular, kavram haritası

Çekirdek fiiller 15

ayırt ederdistinguish
açıklarexplain
betimlerdescribe
dönüştürürconvert
genelleştirirgeneralize
gösteririllustrate
karşılaştırırcompare
kendi cümleleriyle ifade ederparaphrase
raporlarreport
sınıflandırırclassify
tahmin ederpredict
yorumlarinterpret
çıkarım yaparinfer
örneklendirirexemplify
özetlersummarize

Geniş liste 16

ara değer bulurinterpolate
açıklığa kavuştururclarify
bağlamına yerleştirircontextualize
grafikle gösterirdepict graphically
ifade ederexpress
kestirimde bulunurextrapolate
kıyaslarcompare and contrast
somutlaştırırinstantiate
soyutlarabstract
temsil ederrepresent
yeniden ifade ederrestate
yeniden yazarrewrite
çevirirtranslate
çıkarımda bulunurdraw inferences from
öngörüranticipate
örnek verirgive examples of

Örnek çıktı: Arz ve talep arasındaki ilişkiyi kendi cümleleriyle açıklar.

Uygulama Apply

Bir yöntemi ya da işlemi bir görevde kullanır: tanıdık bir görevde yürütür (3.1) ya da yeni bir durumda uygular (3.2). Hangisi olduğunu fiil değil görev belirler.

Uygun ölçme: Problem çözme, uygulama sınavı, laboratuvar, performans görevi

Çekirdek fiiller 15

hazırlarprepare
hesaplarcalculate
işletiroperate
kullanıruse
kurarconstruct
modellermodel
programlarprogram
test edertest
uyarlaradapt
uygulamalı olarak gösterirdemonstrate
uygularapply
yürütürexecute
çizerdraw
çözersolve
ölçermeasure

Geniş liste 20

aktarırtransfer
benzetim yaparsimulate
canlandırırrole-play
deney yaparexperiment with
değiştirirmodify
gerçekleştirircarry out
grafiğini çizergraph
görselleştirirvisualize
görüşme yaparinterview
işe koşaremploy
keşfederdiscover
kodlarcode
müdahale ederintervene in
takvimlendirirschedule
tamamlarcomplete
taslak çizersketch
uygulamaya koyarimplement
yönetirmanage
çalıştırırrun
öğretirteach

Örnek çıktı: Verilen bir devrede Ohm yasasını kullanarak akımı hesaplar.

Çözümleme Analyze

Bütünü parçalarına ayırır, parçalar arası ilişkiyi kurar. Öğrenci yapıyı görür, örüntüyü ayırt eder.

Uygun ölçme: Vaka analizi, veri yorumlama, analitik rapor

Çekirdek fiiller 15

analiz ederanalyze
ayrıştırırdeconstruct
doğrularverify
farklılaştırırdifferentiate
haritalarmap
ilişkilendirircorrelate
incelerexamine
karşıtlıklarını ortaya koyarcontrast
kategorize edercategorize
nedenini belirlerattribute
sorgularquestion
teşhis ederdiagnose
tümdengelim yapardeduce
varsayımları belirleridentify the assumptions in
örgütlerorganize

Geniş liste 16

ana hatlarını çıkarıroutline
araştırırinvestigate
ayrım yapardiscriminate between
bağlantı kurarconnect
gruplargroup
ilişkilerini belirleridentify the relationships among
irdelerscrutinize
karşıtlıklarını belirlercontrast
neden-sonuç ilişkisi kurarrelate causes and effects of
nicelleştirirquantify
nitelendirircharacterize
parçalarına ayırırbreak down
tematik analiz yaparthematically analyze
yalıtırisolate
çözümleranalyse
şemasını çıkarırdiagram

Örnek çıktı: Bir işletmenin finansal tablolarını oran analiziyle inceleyerek güçlü ve zayıf yönlerini analiz eder.

Değerlendirme Evaluate

Ölçütlere dayalı yargıda bulunur. Öğrenci bir karar verir ve o kararı gerekçelendirir.

Uygun ölçme: Makale eleştirisi, münazara, rubrikle puanlanan rapor

Çekirdek fiiller 15

argüman geliştirirargue
denetleraudit
değerlendirirevaluate
eleştirircritique
gerekçelendirirjustify
geçerliğini sınarvalidate
puanlarrate
savunurdefend
sonuç çıkarırconclude
takdir ederappraise
tartışırdebate
tutarlılığını denetlercheck the consistency of
yargılarjudge
önceliklendirirprioritize
önerirrecommend

Geniş liste 13

akran değerlendirmesi yaparpeer-review
ağırlıklandırırweigh
derecelendirirrank
değer biçerassess
gözden geçirirrevise
ispatlarprove
izlermonitor
kanıtlarla desteklersubstantiate
karar verirdecide on
muhakeme ederreason about
saptardetect
tavsiyede bulunuradvise on
çürütürdisprove

Örnek çıktı: Bir yatırım önerisini maliyet ve risk ölçütlerine göre değerlendirir.

Yaratma Create

Parçaları yeni ve özgün bir bütünde birleştirir. Öğrenci daha önce var olmayan bir şey üretir.

Uygun ölçme: Proje, tasarım ürünü, portfolyo, araştırma önerisi

Çekirdek fiiller 15

bütünleştiririntegrate
geliştirirdevelop
hipotez kurarhypothesize
icat ederinvent
kurgularformulate
oluştururcompose
optimize ederoptimize
planlarplan
prototip üretirprototype
sentezlersynthesize
sistem kurarengineer
tasarlardesign
yeniden yapılandırırrestructure
özgün metin yazarauthor
üretirproduce

Geniş liste 17

bestelercompose music for
bir araya getirirassemble
birleştirircombine
derlercompile
formüle ederformulate
inşa ederbuild
iyileştiririmprove
kavramsallaştırırconceptualize
kuram geliştirirtheorize
projelendirirdesign a project for
sistemleştirirsystematize
türetirderive
yaratırcreate
yeniden düzenlerreorganize
yeniden inşa ederreconstruct
yeniden çerçevelerreframe
yenilik geliştiririnnovate

Örnek çıktı: Yerel bir sorun için ölçütlere uygun bir veri toplama aracı tasarlar.

Duyuşsal alan · Krathwohl, Bloom ve Masia (1964)

Duyuşsal alanın basamakları

Basamak	Ne ölçer	Fiiller	Uygun ölçme
1 · Alma Receiving	İlgili bilgi, nesne ya da durumun farkına varır, dikkatini yöneltir.	dikkat ederattend to dinlerlisten to gözlemlerobserve fark edernotice	Gözlem formu, katılım kaydı
2 · Tepkide bulunma Responding	Gönüllü olarak katılır ve tepki verir.	katılırparticipate in gönüllü olurvolunteer for yanıt verirrespond to yardım ederassist uyarcomply with işbirliği yaparcooperate katkıda bulunurcontribute to	Gözlem formu, akran değerlendirme
3 · Değer verme Valuing	Bir davranış, düşünce ya da ilkeye değer yükler ve bunu gösterir.	benimseradopt değer verirvalue desteklersupport sorumluluk alırtake responsibility for özen gösterirshow care for savunuradvocate	Tutum ölçeği, yansıtıcı yazı, portfolyo
4 · Örgütleme Organization	Farklı değerleri karşılaştırır, çatışmaları çözer, kendi değer sistemini kurar.	bütünleştiririntegrate uzlaştırırreconcile düzenlerarrange dengelerbalance önceliklendirirprioritize	Vaka tartışması, yansıtıcı rapor
5 · Kişilik hâline getirme Characterization	Değerleri tutarlı biçimde davranışa yansıtır.	tutarlı biçimde uygularconsistently act on sergilerdisplay örnek olurmodel etik ilkelere uygun davranıract in accordance with ethical principles	Uzun süreli gözlem, staj değerlendirmesi, 360 derece geri bildirim

Psikomotor alan · Dave (1970)

Psikomotor alanın basamakları

Basamak	Ne ölçer	Fiiller	Uygun ölçme
1 · Taklit Imitation	Gözlediği bir beceriyi yönlendirme altında taklit eder.	taklit ederimitate yönergeyle yaparperform with guidance kopyalarcopy izleyerek uygularfollow	Beceri kontrol listesi
2 · Yönergeyle uygulama (manipülasyon) Manipulation	Beceriyi yazılı ya da sözlü yönergeyle bağımsız olarak uygular.	uygularperform gerçekleştirirexecute kurarset up monte ederassemble	Uygulama sınavı, gözlem formu
3 · Duyarlık Precision	Beceriyi doğru, hızlı ve hatasız uygular.	doğru biçimde uygularperform accurately ayarlarcalibrate kalibre edercalibrate hatasız gerçekleştirirexecute without error	Süreli uygulama sınavı, ölçüt tabanlı rubrik
4 · Birleştirme (eşgüdüm) Articulation	Birden çok beceriyi uyumlu, tutarlı ve akıcı bir dizi hâlinde birleştirir; gerektiğinde küçük değişikliklerle duruma uyarlar.	uyarlaradapt koordine edercoordinate değiştirirmodify bütünleştirerek uygularintegrate	Senaryo tabanlı uygulama, OSCE istasyonu
5 · Doğallaşma Naturalization	Beceriyi ustalıkla, kendiliğinden ve en az çabayla uygular; hareket otomatikleşmiştir. Bu ustalık özgün yol ve teknik geliştirmeye zemin olur.	özgün teknik geliştirirdevelop an original technique tasarlardesign yaratırcreate ustalıkla uygularperform with mastery kendiliğinden uygularperform automatically akıcı biçimde gerçekleştirirperform fluently	Uzman gözlemi, gerçek iş ortamında uygulama, özgün ürün

Kaçınılacaklar

Öğrenme çıktısında kullanılmaması gereken fiiller

Bu fiiller gözlenebilir ve ölçülebilir bir davranış bildirmez. Öğrencinin “bildiği” ya da “anladığı” bir sınavla doğrudan görülemez; görülen, onun bir şeyi tanımlaması, açıklaması ya da hesaplamasıdır. SixBloom bu fiilleri içeren çıktıyı kaydetmez.

bilir
anlar
kavrar
öğrenir
farkında olur
bilgi sahibi olur
aşina olur
inanır
önemini fark eder
önemini kavrar
ilgilenir
hisseder
bilinçlenir
alışır
hakim olur
bilgi edinir
kazanır
beceri kazanır
anlayış geliştirir
algılar
düşünür
ezberler
farkındalık kazanır
kavrayış kazanır
öğrenmiş olur
anlamlandırır

Yerine	Ne değişir?
bilir → tanımlar, listeler	Hatırlama basamağında, sorulduğunda geri çağırabildiği görülür.
anlar → açıklar, örneklendirir	Anlama basamağında, kendi ifadesiyle yeniden kurduğu görülür.
kavrar → ilişkilendirir, analiz eder	Çözümleme basamağında, parçalar arasındaki ilişkiyi kurduğu görülür.
farkında olur → değerlendirir	Değerlendirme basamağında, ölçütlere dayanarak yargıya vardığı görülür.

Kullanım

Fiil sözlüğü nasıl kullanılır?

Önce basamağı seçinÖğrenciden beklenen zihinsel işlemi belirleyin: hatırlamak mı, uygulamak mı, yeni bir şey üretmek mi?
Tek fiil alınO basamağın listesinden bir fiil seçin. “Açıklar ve uygular” gibi iki fiil, çıktıya ulaşılıp ulaşılmadığını belirsizleştirir.
Ölçmeyi fiile uydurunFiilin basamağı sorunun düzeyini belirler. Yaratma düzeyindeki bir çıktı çoktan seçmeli soruyla ölçülemez.
Programın tamamına bakınÜst sınıflarda çözümleme, değerlendirme ve yaratma düzeyindeki çıktıların payı artmalıdır.

Çıktıyı adım adım yazmak için Öğrenme Çıktısı Oluşturucu aracını kullanın. Çıktıların sınav sonuçlarından nasıl ölçüldüğünü ve program çıktısına nasıl taşındığını Program çıktısına ulaşma nasıl hesaplanır? sayfası anlatır.

Sık sorulan sorular

Bloom fiilleri hakkında

Bloom taksonomisi nedir?

Bloom taksonomisi, öğrenmeyi zihinsel işlemin karmaşıklığına göre basamaklara ayıran sınıflamadır. Yenilenmiş bilişsel sınıflama (Anderson ve Krathwohl, 2001) altı basamaktan oluşur: hatırlama, anlama, uygulama, çözümleme, değerlendirme ve yaratma. Öğrenme çıktısının fiili, öğrenciden hangi basamakta bir davranış beklendiğini gösterir.

Öğrenme çıktısında fiil nasıl seçilir?

Önce öğrenciden beklenen zihinsel işlem belirlenir, sonra o basamağın fiillerinden biri seçilir. Bir çıktıda tek fiil kullanılır. Fiilin basamağı sınavın düzeyini de belirler: “tasarlar” fiiliyle yazılmış bir çıktı çoktan seçmeli soruyla ölçülemez, proje ya da tasarım görevi gerekir.

Aynı fiil iki basamakta olabilir mi?

Literatürde basamağı fiille birlikte görev ve bağlam belirler; “karşılaştırır” bir derste anlama, başka bir derste çözümleme sayılabilir. Tutarlılık için SixBloom sözlüğünde her fiil tek basamağa bağlıdır; basamak bir beyandır ve kimin beyan ettiği bellidir. Bu bir kurum kararıdır, kurum sözlüğünü kendi kurallarıyla genişletebilir.

Hangi fiiller kullanılmamalı?

Bilir, anlar, kavrar, öğrenir, farkında olur gibi fiiller gözlenemez; öğrencinin bunu yapıp yapmadığı bir sınavla görülemez. Bu sayfadaki listede 26 fiil yer alır. Yerine aynı niyeti gözlenebilir kılan bir fiil seçilir: “bilir” yerine tanımlar, “anlar” yerine açıklar.

Bir derste çıktılar hangi basamaklarda olmalı?

Çıktılar tek basamakta yığılmamalıdır. Giriş derslerinde hatırlama, anlama ve uygulama ağır basar; program ilerledikçe çözümleme, değerlendirme ve yaratma düzeyindeki çıktıların payı artmalıdır. SixBloom bu ilerleyişi programın bütün dersleri için “Bloom’a göre program ilerleyişi” raporunda gösterir.

Bu sözlük ücretsiz kullanılabilir mi?

Evet. Sayfadaki fiiller ve SixBloom Öğrenme Çıktısı Oluşturucu herkese açıktır, giriş gerektirmez. Kurumlar yazılımda sözlüğü kendi onaylı fiilleriyle yönetir; ders sorumlusu fiili serbest yazmaz, listeden seçer.

Kaynaklar: Anderson ve Krathwohl (2001); Krathwohl, Bloom ve Masia (1964); Dave (1970). Fiillerin basamaklara bağlanması SixBloom sözlüğünün kurum kararıdır, kaynakların birebir aktarımı değildir.

Fiil sözlüğünü kurumunuzun kuralı yapın

SixBloom DBP Atölyesi'da ders sorumlusu fiili serbest yazmaz, onaylı sözlükten seçer; basamak beyan olarak kayda geçer ve sınav soruları o düzeye göre denetlenir.

Ücretsiz deneyin Oluşturucuyu açın