Rehber · sözlük
Çıktı Temelli Ölçme Terimleri
Çıktı temelli ölçmede öğrenme çıktısı, dersi tamamlayan öğrencinin yapabileceği ölçülebilir tek bir davranıştır; kazanım oranı, ölçülen öğrencilerden başarım eşiğini geçenlerin oranıdır; program çıktısı, mezunun kazanacağı yetkinliktir ve derslerin öğrenme çıktılarından hesaplanır. Aşağıda 42 terimin kısa tanımı, kısaltması ve İngilizce karşılığı yer alır.
Çıktılar ve Bloom
- Öğrenme çıktısı ÖÇLearning outcome
- Dersi başarıyla tamamlayan öğrencinin yapabileceği, ölçülebilir tek bir davranış. Ayrıntı
- Ders öğrenme çıktısı DÖÇCourse learning outcome
- Belirli bir derse ait öğrenme çıktısı. Ayrıntı
- Program çıktısı PÇProgramme outcome
- Programdan mezun olan öğrencinin kazanacağı yetkinlik. Dersler PÇ'lere katkı verir. Ayrıntı
- Bloom taksonomisiBloom's taxonomy
- Öğrenmeyi basitten karmaşığa sıralayan sınıflama: Hatırlama, Anlama, Uygulama, Çözümleme, Değerlendirme, Yaratma. Ayrıntı
- Bilgi türü A · B · C · DKnowledge dimension
- Olgusal, kavramsal, işlemsel, üstbilişsel. Çıktının konusundan okunur.
- Bilişsel alt süreçCognitive process
- Anderson ve Krathwohl'un 19 alt süreci; ör. 2.6 karşılaştırma, 3.2 uygulama.
- Onaylı fiil sözlüğüApproved verb list
- Çıktılarda kullanılabilecek fiillerin kurumca onaylı listesi; her fiil tek bir Bloom düzeyine bağlıdır. Ayrıntı
Öğrenme çıktısı cümlesi
- KoşulCondition
- Çıktının bağlamı, verilenler ve kullanılan araç.
- KonuObject
- Neyin öğrenileceği; Türkçede belirtme hâlinde yazılır.
- ÖlçütCriterion
- Başarı standardı: doğruluk, süre, kaynak sayısı gibi.
- FiilVerb
- Çıktının ölçülebilir eylemi; düzeyi belirler. Ayrıntı
Ölçme ve hesap
- Ölçme aracıAssessment instrument
- Öğrencinin değerlendirildiği etkinlik; ağırlıkları toplamı %100.
- MaddeItem
- Bir ölçme aracının puanlanan parçası; bir ya da birkaç ÖÇ'ye katkı payıyla bağlanır.
- Katkı payıItem share
- Bir madde birden çok çıktıyı ölçüyorsa puanının bu çıktılar arasında nasıl paylaştırılacağı. Ayrıntı
- Katkı düzeyiContribution level
- Bir öğrenme çıktısının bir program çıktısına katkısı: 1 çok az … 5 çok yüksek. Ayrıntı
- Araç tavanıInstrument ceiling
- Soru türünün ölçebildiği en üst düzey: çoktan seçmeli B3, uzun yanıtlı B5, proje B6.
- Başarım eşiği EşikAttainment threshold
- Bir öğrencinin bir çıktıyı kazanmış sayılması için alması gereken yüzde. Ayrıntı
- Kazanım oranıAttainment rate
- Ölçülen öğrencilerin ne kadarının bir çıktıda başarım eşiğini geçtiğini gösteren oran. Rapora giren asıl sayıdır. Ayrıntı
- Hedef kazanım HedefTarget attainment
- Kazanım oranının ulaşması beklenen değer.
- Bloom Yeterlilik İndeksi BYİBloom Adequacy Index
- Bir çıktıyı ölçen soruların Bloom düzeyinin, çıktının hedef düzeyini ne ölçüde karşıladığını gösteren gösterge. Sorular hedefin altındaysa sonuç yayımlanmaz ya da sınırlılık beyanıyla yayımlanır. Ayrıntı
- Skor koşusu KoşuScoring run
- Sonuçların sunucuda hesaplanıp kilitlenmesi. Kilitli koşu değiştirilemez.
- Asgari grupMinimum group size
- Öğrenci sayısı bu değerin altındaysa sınıf göstergeleri gösterilmez.
- İyileştirme kaydıImprovement record
- Hedefin altında kalan çıktı için bulgu, neden ve karar.
- Ortalama düzey açığı ODAMean level deficit
- Çıktının hedef düzeyi ile onu ölçen soruların düzeyi arasındaki açık. Kurum seçerse yayım kararı bu göstergeyle verilir.
- Belirtke tablosuTest blueprint
- Bir sınavın puanlarının öğrenme çıktılarına ve Bloom düzeylerine nasıl dağıldığını gösteren tablo. Sınavı uygulamadan önce hedef düzeylerin karşılanıp karşılanmadığını gösterir.
- Sınav soru bankası Soru bankasıExam question bank
- Ders sorumlusunun Bloom düzeyine göre yazdığı soru metinleri. Yalnızca dersi düzenleyebilenler görür; raporlara ve yapay zekâya gitmez.
- Soru atölyesiQuestion workshop
- Sınavlar adımında çıktı, düzey ve soru türü seçilerek soru yazılan pencere; alt süreçler, soru kökleri ve isteğe bağlı yapay zekâ taslağı içerir.
- Üst düzey payı B4+ payıHigher-order share
- Bir sınıftaki öğrenme çıktılarından çözümleme, değerlendirme ve yaratma (B4–B6) düzeyinde olanların yüzdesi. Program ilerledikçe yükselmesi beklenir.
- Sıra korelasyonu (Spearman) ρRank correlation (Spearman)
- Sınıf ile öğrenme çıktısı düzeyi arasındaki ilişki. 1'e yakınsa düzey sınıflarla düzenli yükselir; 0 ya da altı ilerleyiş yok demektir.
- Program sağlık karnesi KarneProgramme health scorecard
- Bütün raporların tek sayfalık özeti; isteyen kullanıcıya haftalık ya da aylık e-postayla da gelir.
- Not ile kazanım ayrışması AyrışmaGrade–attainment divergence
- Dersten geçen öğrencilerin bir öğrenme çıktısında eşiğin altında kalan payı. Kazanımın kendisi değildir; notun telafi eden ve çıktı dışı bileşenlerini görünür kılan bir program bulgusudur.
- Müfredat basamağı BasamakCurriculum ladder
- Bir üst düzey çıktıdan önce, önceki yarıyıllarda bir alt düzeyde çıktı bulunması. Yoksa iyileştirme kaydının tanısı nedenin dersin içinde değil müfredatta olabileceğini gösterir (F14-B).
Ulusal ve Avrupa çerçeveleri
- Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi TYYÇTurkish Higher Education Qualifications Framework
- Çıktıların Bilgi, Beceri ve Yetkinlik kategorilerine göre sınıflandırılması.
- Avrupa Kredi Transfer Sistemi AKTSEuropean Credit Transfer System
- Öğrencinin toplam iş yükünün (saat) kurumun 1 AKTS saat değerine bölünmesiyle bulunur. Ayrıntı
- İş yüküWorkload
- Öğrencinin ders için harcadığı toplam süre (saat). Ayrıntı
Belgeler
- Ders Bilgi Paketi DBPCourse Information Package
- Bir dersin kimliğini, çıktılarını, haftalık planını, ölçme yöntemini ve iş yükünü gösteren resmî belge (Bologna süreci).
Program yapısı
- DersCourse
- Bir dönemde okutulan, kendi çıktıları ve ölçmesi olan öğretim birimi.
- ProgramProgramme
- Bir diploma ya da derece veren öğretim programı; dersler programa bağlıdır.
Dönem ve plan
- YarıyılSemester
- Dersin okutulduğu dönem.
- Ölçüm dönemiAssessment period
- Sonuçların ait olduğu akademik dönem (ör. 2025-2026 Bahar).
Yönetişim
- Sahiplik günlüğüOwnership log
- Yapay zekânın önerdiği ve insanın kabul ettiği metnin kim tarafından, ne zaman kabul edildiğinin kaydı.
- Süreç göstergesiProcess indicator
- Ders sorumlusunun ve danışmanın kendi denetimindeki işlerin sayısı: veri girişi, ölçme tasarımının kurala uyumu, danışmanlık ve rozet işleri. Ölçüm sonucu içermez, toplanmaz ve sıralanmaz.
Terimler yazılımda da aynı
SixBloom DBP Atölyesi'da her ekran bu terimleri aynı anlamla kullanır; Kılavuz'daki terimler sözlüğü bu sayfayla aynı kaynaktan gelir.